Witold Gombrowicz – garść ciekawostek

W związku z faktem, że Beata swoją pracę magisterską poświęciła Witoldowi Gombrowiczowi, jednemu z najwybitniejszych polskich pisarzy, raz na jakiś czas mam przyjemność dowiadywać się nowych faktów o życiu i twórczości tego artysty. Wiele z tych informacji pozytywnie zaskakuje, dlatego zdecydowałem się co nieco opowiedzieć o Gombrowiczu.

Rodzina Gombrowiczów w Królestwie Polskim znalazła się w wyniku represyjnej polityki cara. Dziadek pisarza, Onufry został uwięziony przez służby carskie za udział w antypaństwowych działaniach jeszcze przed powstaniem styczniowym. Po uwolnieniu go z więzienia musiał sprzedać swój cały majątek, a był bogatym człowiekiem, i opuścić na zawsze Litwę. Onufry całe życie tęsknił za swoją ojczyzną. Tę tęsknotę przejął także jego syn, Jan Onufry, a Witold poczucie deklasacji i wykorzenienia.

Onufry Gombrowicz wychowany w szacunku do tradycji i wielkopańskiego stylu życia, nie mógł przeboleć kilka ważnych dla niego spraw. Wśród szlachty polskiej i litewskiej tradycyjnym zajęciem było polowanie. W swoim majątku w ziemi sandomierskiej Onufry „bał się” polować, uważał, że jego tereny są zbyt mało rozległe i przypadkiem może upolować sąsiada, a nie dzikiego zwierza… Równie wielkim problemem dla Onufrego, był dwór, jaki posiadał w Królestwie Polskim. Uważał go za mało reprezentatywny. Dlatego, gdy chciał wyprawić swojej córce wesele, musiał poszukać bardziej godnego miejsca. Zdecydował się na restaurację w Hotelu Europejskim w Warszawie – wówczas był to jeden z najlepszych lokali w mieście. Jednak Onufremu to nie wystarczało i to wesele skwitował tymi słowami: Czy mogłem pomyśleć kiedyś, że będę wydawał córkę za mąż w karczmie?

Gdy Witold miał ok. 6/7 lat, wraz z rodziną przeniósł się do Warszawy – i właśnie tam chodził do szkoły, studiował, a także przeżywał swoją młodość. Zachowania współczesnej młodzieży w porównaniu do tej z Dwudziestolecia międzywojennego, w wielu aspektach są zbliżone. Na pewno, jeśli chodzi o imprezy. Witold pod koniec życia wspominał jedną z zabaw, podczas której wszyscy jej uczestnicy, zarówno dziewczęta jak i chłopcy, spili się na umór. Pisarz dokładnie nie pamiętał samej imprezy, natomiast mniej więcej pamiętał, że jeździł motorem po mieście i łaził po drzewach…

Gombrowicz dość późno rozpoczął swoją karierę pisarską. Pierwsze teksty pisał do szuflady, wolał najpierw wypracować własny styl. Jego pierwszy opublikowany utwór – Pamiętnik z okresu dojrzewania (1933), wywołał bardzo różne komentarze. Powstało równie wiele recenzji krytycznych, jak i pochwalnych, jednak żadne nie podobały się samemu autorowi, dlatego sam postanowił napisać – pod pseudonimem – recenzję własnego dzieła. W tym tekście zawarł wytłumaczenie, a także pochwałę swojej książki, gdyż uważał, że wcześniejszy krytycy zupełnie nie dostrzegli wartości jego Pamiętnika.

Twórczość Witolda Gombrowicza do tej pory jest jeszcze słabo opisana, wzbudza wiele kontrowersji, stała się przyczyną sformułowania najróżniejszych hipotez dotyczących autora. Część z nich po zapoznaniu się z twórczością pisarza wydaje się błędna. Jedną z takich jest ocena, że Witold był skrajnie antypolski albo antykościelny. Polskość i religijność/wiarę autor cenił bardzo wysoko. Udowodnienie tego wymagało by jednak bardzo długiego tekstu, ale zamiast tego powiem, jak samodzielnie można dojść do tych wniosków.

W Polsce dzieła Gombrowicza wydane były dość późno – władza komunistyczna nie ceniła tego artysty. Pisarz zastrzegł, że zanim zostaną wydane jakiekolwiek jego powieści, najpierw na rynku wydawniczym muszą pojawić się Dzienniki, w których objaśnia swoje dzieła, teorie i postawy względem pewnych pojęć, słów, kultury i religii. Witold więc napisał instrukcję do swoich książek, gdyż był świadomy, że wiele osób może ich nie zrozumieć. Jedną z takich osób jest Janusz Palikot, który podczas jednego ze swoich wystąpień przytoczył fragment dzieła Witolda dotyczący ojczyzny – w dość dalekim Gombrowiczowi kontekście. Gombro czytany przez Palikota, to jeżdżenie mercedesem z silnikiem fiata 126p.

Kluczem do zrozumienia dzieł Gombrowicza są Dzienniki, a także Rozmowy z Dominikiem de Roux.

Autor Ferdydurke wielokrotnie komentował i oceniał współczesnych mu pisarzy, zarówno polskich jak i klasyków światowych. Kryterium tej oceny było niecodzienne. Dla Gombrowicza najważniejszy był stosunek autora do rzeczywistości, a także to, czy „coś zostaje” po przeczytaniu danej książki/wiersza. Wg tego kryterium najlepszym polskim pisarzem był… Henryk Sienkiewicz. Bardzo krytycznie odniósł się do twórczości np. A. Mickiewicza, J. Słowackiego czy S. Wyspiańskiego. Nie skąpił oczywiście ostrych słów również Sienkiewiczowi, ale bardzo go cenił – posiadał wszystkie jego książki, a wg niektórych przekazów nawet trzymał jego podobiznę w pokoju!

Gdy Gombrowicz pisząc Ferdydurke zastanawiał się nad najlepszym zakończeniem dzieła, w sukurs przyszła mu pokojówka, z którą lubił rozmawiać i dzielić się swoimi problemami. Zwrot Koniec i bomba, a kto czytał, ten trąba jest parafrazą słów służącej Anieli.

Chciałbym jeszcze opowiedzieć o seksualności artysty. Nie wiadomo czy Gombrowicz był heteroseksualistą czy homoseksualistą. W młodości interesował się dziewczętami, jednak odnosił porażki na polu miłosnym, co miało duży wpływ na późniejszy stosunek do kobiet. W wielu jego dziełach przewija się motyw seksu, młodych chłopców czy podglądania. Ale te motywy mogą być jedynie narzędziami do ukazania pewnej filozofii, jaką pisarz prezentował w powieściach. Po powrocie do Europy ożenił się z Ritą Labrosse, co ciekawe według relacji samej zainteresowanej, traktował ją bardziej jak córkę.

Na koniec zaś chciałbym polecić krótki filmik pt. Gombrowicz dzieciom. Jego autorzy niestety zablokowali funkcję oglądania go poza YouTube, dlatego mogę jedynie podać wam link do tego materiału:

Bibliografia:

Witold Gombrowicz, Testament. Rozmowy z Dominique de Roux, Kraków 1996.
Joanna Siedlecka, Jaśnie Panicz, Warszawa 1997.
Agnieszka Stawiarska, Gombrowicz w przedwojennej Polsce, Kraków 2001.

2 thoughts on “Witold Gombrowicz – garść ciekawostek

  1. Kopi pisze:

    Czy Gombrowicz był zdrowy na umyśle?
    Podejrzewam, że nie tylko miał dewiacje seksualnej ale i jakieś druciki pod kopułą mu nie stykały.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s